Ο Δήμαρχος Παλλήνης, Χρήστος Αηδόνης, συμμετείχε ως ομιλητής στο 1ο Πολυθεματικό Επιστημονικό Συνέδριο ΟΤΑ, που πραγματοποιήθηκε στις 4,5 και 6 Δεκεμβρίου 2025, στο Συνεδριακό Κέντρο «Κάρολος Παπούλιας» στα Ιωάννινα, με κεντρικό θέμα: «Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης – Οικονομική Διαχείριση & Δημοσιονομική Διακυβέρνηση ΟΤΑ».
Ο κ. Αηδόνης συμμετείχε στο 1ο πάνελ με θέμα: «Ο Νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης και πώς επηρεάζει το Σύστημα Διακυβέρνησης και Λειτουργίας Δήμων και Περιφερειών».
Ο Δήμαρχος Παλλήνης, κ. Αηδόνης στην ομιλία του τονίζει ότι η Τοπική Αυτοδιοίκηση χρειάζεται έναν Κώδικα που εξασφαλίζει διαφάνεια, αλλά παράλληλα προσφέρει την απαιτούμενη ευελιξία και εμπιστοσύνη στους αιρετούς. Υποστηρίζει πως ο Κώδικας πρέπει να προσαρμοστεί στις σύγχρονες ανάγκες των πόλεων και να στηρίζει τους Δήμους που παράγουν ουσιαστικό έργο. Σκοπός δεν είναι η κατάργησή του, αλλά η μετατροπή του σε ένα ζωντανό, αποτελεσματικό θεσμικό εργαλείο για το μέλλον των πόλεων. Επίσης, μεταξύ άλλων, υπογραμμίζει ότι οι αλλαγές που ζητούνται δεν είναι πρωτοφανείς, αλλά αντίστοιχες με όσα εφαρμόζονται σε ώριμα ευρωπαϊκά συστήματα, ώστε οι ελληνικές πόλεις να αποκτήσουν τη δύναμη που τους αξίζει.
Διαβάστε εδώ όλη την ομιλία του Δημάρχου Παλλήνης, Χρήστου Αηδόνη:
«Κυρίες και κύριοι,
Η Τοπική Αυτοδιοίκηση δεν ζητά εύνοια· ζητά εργαλεία. Δεν ζητά εξαίρεση· ζητά σεβασμό. Και δεν ζητά προνόμια· ζητά τη δυνατότητα να κάνει τη δουλειά της.
Ο νέος Κώδικας Τοπικής Αυτοδιοίκησης έχει θετικά στοιχεία. Βάζει τάξη, αποσαφηνίζει ρόλους, ενισχύει τη διαφάνεια. Όμως, αν θέλουμε μια πραγματικά σύγχρονη Αυτοδιοίκηση, δεν αρκεί να περιγράψουμε την πραγματικότητα· πρέπει να τη μετασχηματίσουμε.
Και για να γίνει αυτό, χρειαζόμαστε στο κείμενο του Κώδικα ορισμένες κρίσιμες τροποποιήσεις, που θα δώσουν στις πόλεις μας την ελευθερία, την ταχύτητα και τη βιωσιμότητα που απαιτούν οι καιροί.
Δεν μιλάμε θεωρητικά. Ό,τι θα πω σήμερα, εφαρμόζεται ήδη σε άλλα ευρωπαϊκά κράτη. Δεν ανακαλύπτουμε τον τροχό – ζητάμε για την Ελλάδα όσα ισχύουν σε ώριμα ευρωπαϊκά συστήματα αυτοδιοίκησης.
- Πρώτον, η πόλη χρειάζεται ταχύτητα στις χωρικές και λειτουργικές αποφάσεις.
Σήμερα, για να ονομαστεί ένας νέος δρόμος, να καθοριστεί ένα όριο, να λυθεί ένα απλό χωρικό ζήτημα, περνάμε από μια διοικητική Οδύσσεια.
Επιτροπές, γνωμοδοτήσεις, διαβιβάσεις, χωρίς δεσμευτικές προθεσμίες. Σε έναν δήμο που αναπτύσσεται γρήγορα, αυτό δεν είναι απλώς ταλαιπωρία – είναι εμπόδιο στην ανάπτυξη.
Τι ζητάμε; Μια ταχεία διαδικασία για καθαρά λειτουργικές ονομασίες, με αποκλειστική προθεσμία 20 ημερών για την Αποκεντρωμένη. Σε μητροπολιτικούς δήμους, τη δημιουργία ενός τοπικού συμβουλίου τοπωνυμιών που θα αποφασίζει χωρίς να χρειάζεται κάθε φορά έγκριση από το Περιφερειακό Συμβούλιο. Και, βεβαίως, την υιοθέτηση ενός ψηφιακού χαρτογραφικού συστήματος, που θα δεσμεύει όλες τις υπηρεσίες.
Αυτό δεν είναι ευσεβής πόθος. Στην Ολλανδία, οι δήμοι έχουν αποκλειστική αρμοδιότητα για ονομασίες δρόμων, για μικρές χωρικές μεταβολές, για τους τοπικούς χάρτες τους. Οι αποφάσεις λαμβάνονται αποκεντρωμένα και ολοκληρώνονται συνήθως σε 15 έως 30 ημέρες. Η κεντρική κυβέρνηση δεν ελέγχει κάθε πινακίδα.
Άρα, αποδεικνύεται στην πράξη ότι μπορεί η Τοπική Αυτοδιοίκηση να διαχειριστεί με ταχύτητα και σοβαρότητα τα χωρικά της ζητήματα.
Η πόλη δεν μπορεί να περιμένει μήνες για να αποκτήσει διεύθυνση.
- Δεύτερον, ας μιλήσουμε για τις κρίσεις.
Ζούμε σε μια εποχή όπου η λέξη «έκτακτο» έγινε, δυστυχώς, καθημερινότητα: πλημμύρες, πυρκαγιές, κατολισθήσεις, διακοπές υδροδότησης, ακραία καιρικά φαινόμενα.
Όταν η πόλη δοκιμάζεται, ο Δήμαρχος δεν μπορεί να είναι απλός θεατής, δεμένος με διαδικασίες που γράφτηκαν για καλές, ήρεμες εποχές.
Η πρότασή μας είναι σαφής: να θεσπιστεί ειδικό άρθρο «Εκτάκτων Αρμοδιοτήτων Δημάρχου», με δυνατότητα άμεσης λήψης αποφάσεων για ένα περιορισμένο χρονικό διάστημα – για παράδειγμα, 30 ημερών – σε κατάσταση κρίσης, με πλήρη και αυστηρή λογοδοσία στο Δημοτικό Συμβούλιο. Να επιτρέπεται η άμεση ανάθεση μικρών παρεμβάσεων αποκατάστασης και να υπάρχει ένα προδιαγεγραμμένο Μητρώο Αναδόχων Κρίσεων, ώστε να μη χάνεται χρόνος στον πιο κρίσιμο χρόνο.
Και εδώ δεν πρωτοτυπούμε. Στη Γαλλία, οι δήμαρχοι διαθέτουν διευρυμένες εξουσίες κρίσης: μπορούν να λάβουν άμεσα μέτρα ασφαλείας, να κινητοποιήσουν πόρους, να κάνουν επείγουσες αναθέσεις, και όλα αυτά με εκ των υστέρων έλεγχο και λογοδοσία.
Άρα, είναι αποδεδειγμένο ότι μπορεί να υπάρξει ειδικό πλαίσιο έκτακτης διακυβέρνησης χωρίς να θίγεται η διαφάνεια.
Ο Δήμαρχος πρέπει να λειτουργεί όταν η πόλη κινδυνεύει, όχι όταν τελειώσει ο κίνδυνος.
- Τρίτον, οφείλουμε να δούμε με ειλικρίνεια την εκλογική νομοθεσία.
Ναι, χρειαζόμαστε διαφάνεια στη χρηματοδότηση, αυστηρότητα στους κανόνες, καθαρούς λογαριασμούς. Αλλά όταν η αυστηρότητα μετατρέπεται σε τιμωρητική γραφειοκρατία, τότε η Δημοκρατία κλείνει την πόρτα σε αυτούς που θέλουμε να προσελκύσουμε: στους νέους ανθρώπους, στις ανεξάρτητες κινήσεις, στα ζωντανά κύτταρα της κοινωνίας.
Η πρότασή μας είναι να αυξηθεί το όριο των μικρών δαπανών που δεν απαιτούν εξονυχιστική τεκμηρίωση, να υπάρχει διοικητική προειδοποίηση πριν την επιβολή οποιασδήποτε βαριάς ποινής, και οι μικροί δήμοι να έχουν πιο απλές υποχρεώσεις δημοσιότητας, ανάλογες με τη διοικητική τους δυνατότητα.
Στη Σουηδία, οι υποψηφιότητες είναι θεσμικά απλές, οι έλεγχοι στοχευμένοι, και δεν υπάρχουν δυσανάλογες κυρώσεις για μικρές παραβάσεις. Εκεί το ζητούμενο δεν είναι να βρουν αφορμή να τιμωρήσουν κάποιον, αλλά να εξασφαλίσουν ότι οι κανόνες τηρούνται χωρίς να κόβεται ο δρόμος της συμμετοχής.
Η Δημοκρατία, λοιπόν, θέλει πόρτες ανοιχτές, όχι φραγμούς.
- Τέταρτον, η οικονομική αυτονομία των Δήμων.
Χωρίς πόρους, καμία αρμοδιότητα δεν είναι ουσιαστική.
Σήμερα, οι περισσότεροι Δήμοι ζουν με τους ΚΑΠ, τη ΣΑΤΑ και κάποιες έκτακτες επιχορηγήσεις. Αυτό δεν επιτρέπει σοβαρό, πολυετή, αναπτυξιακό σχεδιασμό· επιτρέπει μόνο διαχείριση της στιγμής.
Ζητάμε να θεσμοθετηθούν αναπτυξιακά έσοδα πόλης – για παράδειγμα, μερίδιο από μεγάλα έργα, από πολεοδομικές επεκτάσεις, από μητροπολιτικές δραστηριότητες που παράγουν πλούτο στην περιοχή. Ζητάμε, επίσης, να αναγνωριστεί το δικαίωμα των δήμων να αναπτύσσουν τοπικά ενεργειακά έργα με έσοδα που επιστρέφουν στις τοπικές κοινωνίες.
Στη Γερμανία, οι δήμοι έχουν δικό τους εμπορικό φόρο, τον Gewerbesteuer. Στη Δανία, καθορίζουν οι ίδιοι το ύψος της δημοτικής φορολογίας στο εισόδημα. Στην Ισπανία, οι δήμοι συμμετέχουν απευθείας στα κρατικά έσοδα.
Άρα, η Ευρώπη αποδεικνύει ότι πραγματική αυτοδιοίκηση σημαίνει οικονομική αυτονομία – όχι οικονομική εξάρτηση.
Η πόλη που δημιουργεί αξία, πρέπει να κρατά μέρος αυτής της αξίας· όχι να ζει επ’ αόριστον με επιδόματα.
- Πέμπτον, η μητροπολιτική αυτοδιοίκηση.
Η Αττική, η Θεσσαλονίκη και άλλες μεγάλες αστικές περιοχές λειτουργούν ουσιαστικά ως μητροπολιτικοί χώροι, χωρίς όμως αντίστοιχη θεσμική οργάνωση.
Στο Παρίσι υπάρχει η Métropole du Grand Paris. Στο Λονδίνο η Greater London Authority, με Δήμαρχο που σχεδιάζει συνολικά για μεταφορές, κλιματική πολιτική, υποδομές και έχει ακόμη και δυνατότητα επιβολής ειδικού μητροπολιτικού φόρου. Στη Βαρκελώνη, 36 δήμοι συγκροτούν την ενιαία μητροπολιτική αρχή.
Κανείς εκεί δεν φοβήθηκε τη συνεργασία· αντίθετα, την έκανε προϋπόθεση για να λυθούν προβλήματα που ξεπερνούν τα στενά όρια ενός δήμου.
Γι’ αυτό προτείνουμε δημιουργία Μητροπολιτικού Συμβουλίου Αττικής, με σαφείς αρμοδιότητες στην κυκλοφορία, το περιβάλλον, τη διαχείριση κρίσεων και την πράσινη ανάπτυξη, και δυνατότητα υποχρεωτικών διαδημοτικών συμβάσεων όταν ένα έργο αφορά περισσότερους από έναν δήμο.
Οι μητροπολιτικές πόλεις δεν διοικούνται με λογικές του ’80.
- Έκτον, η ψηφιακή αυτοδιοίκηση.
Δεν γίνεται να μιλάμε για σύγχρονη πόλη και να μην έχουμε στο Κώδικα σαφή θεσμικό πυλώνα για την ψηφιακή διακυβέρνηση.
Η Εσθονία έχει ήδη περάσει στην «e-Estonia», με πλήρως ψηφιακές υπηρεσίες. Η Φινλανδία χρηματοδοτεί τους δήμους για αισθητήρες πόλης, έξυπνο φωτισμό, ψηφιακές εφαρμογές. Στην Ολλανδία, τα ανοιχτά δεδομένα είναι υποχρέωση, όχι επιλογή.
Προτείνουμε ένα ειδικό άρθρο «Ψηφιακή Αυτοδιοίκηση» στον Κώδικα, που θα επιβάλλει διαλειτουργικότητα με τα υπουργεία, ψηφιακά πρωτόκολλα για έργα και αδειοδοτήσεις, και τη δημιουργία ψηφιακού παρατηρητηρίου πόλης με πραγματικά δεδομένα για κίνηση, πράσινο, φωτισμό, υδροδότηση.
Γιατί μια πόλη χωρίς δεδομένα είναι μια πόλη χωρίς προοπτική.
- Έβδομον, οι δήμοι μεγάλης ανάπτυξης.
Υπάρχουν πόλεις που μεγαλώνουν πολύ γρήγορα: αυξάνεται ο πληθυσμός, οι ανάγκες, οι πιέσεις στις υποδομές. Δεν είναι λογικό να αντιμετωπίζονται θεσμικά με τον ίδιο τρόπο που αντιμετωπίζονται μικροί, σταθεροί σε πληθυσμό δήμοι.
Η Ιρλανδία, για παράδειγμα, έχει fast-track διαδικασίες για πολεοδομικές εγκρίσεις και σχολικές μονάδες σε τέτοιους δήμους. Η Σουηδία δίνει ειδικό καθεστώς προσλήψεων. Η Γερμανία έχει τις λεγόμενες “Sonderstatus-Städte”, πόλεις ειδικού καθεστώτος με πρόσθετες αρμοδιότητες.
Προτείνουμε, λοιπόν, να υπάρξει ειδικό καθεστώς για δήμους με αύξηση πληθυσμού άνω του 10% ανά δεκαετία: ταχύτερες διαδικασίες οριοθέτησης, απλοποιημένες προσλήψεις, προτεραιότητα σε χρηματοδοτήσεις σχολικών και κοινωνικών υποδομών.
Η πόλη που μεγαλώνει χρειάζεται ευελιξία, όχι δεσμά.
- Τέλος, η σχέση Δήμου – Αποκεντρωμένης.
Ο έλεγχος της νομιμότητας είναι απολύτως απαραίτητος. Όμως δεν μπορεί να μετατρέπεται σε καθεστώς αβεβαιότητας και καθυστέρησης, όπου ο Δήμος περιμένει μήνες για να μάθει αν η απόφαση του θα ισχύσει.
Η Πορτογαλία, με τη μεταρρύθμιση του 2013, πέρασε σε ένα σύστημα ελέγχου εκ των υστέρων, με υποχρεωτική απάντηση εντός προθεσμίας – και αν δεν υπάρξει απάντηση, η πράξη θεωρείται εγκεκριμένη.
Εμείς ζητάμε κάτι παρόμοιο: δεσμευτική προθεσμία 20 ημερών για την Αποκεντρωμένη, αυτοδίκαιη έγκριση σε περίπτωση σιωπής, και πλήρη ψηφιακή δημοσίευση όλων των αποφάσεων ελέγχου.
Ο έλεγχος είναι αναγκαίος. Η ομηρία, όχι.
Κυρίες και κύριοι,
Η Αυτοδιοίκηση χρειάζεται έναν Κώδικα που θωρακίζει τη διαφάνεια, αλλά δίνει ευελιξία. Που σέβεται τους θεσμούς, αλλά εμπιστεύεται τους αιρετούς. Που αναγνωρίζει τις σύγχρονες ανάγκες των πόλεων και στηρίζει όσους Δήμους παράγουν πραγματικό έργο.
Ο στόχος μας δεν είναι να καταργήσουμε τον Κώδικα. Ο στόχος μας είναι να τον μετατρέψουμε σε ένα ζωντανό θεσμικό εργαλείο που υπηρετεί την πόλη του αύριο.
Και κρατώ για κλείσιμο μια φράση που νομίζω συνοψίζει όσα είπαμε:
Δεν ζητάμε τίποτα πρωτοφανές. Ζητάμε αυτά που ισχύουν ήδη σε ώριμα ευρωπαϊκά συστήματα αυτοδιοίκησης, για να αποκτήσει η ελληνική πόλη τη δύναμη που της αξίζει».
